Maruelezako kastroa (Arrola) – Burdin Aroa (K.a. III. mendea – K.a. I. mendea)

Arrolako kastroa Bizkaiko Burdin Aroko herririk handiena eta Kantauri ekialdeko garrantzitsuena da. Bigarren Burdin Aroan (K.a. III. mendea – K.a. I. mendea) Urdaibaiko bizitzako gune nagusietako bat izan zen, erromatarrak iritsi arte; izan ere, erromatarrak iritsi zirenean bertako biztanleek herria utzi zuten eta ibaiertzetan eta itsasertzetan kokatu ziren.

Maruelezako oppiduma ere deitzen zaio; Euskal Autonomia Erkidegoan hobekien kontserbatuta dagoen kastroa da, eta Nabarnizko, Arratzuko eta Mendatako udalerrien artean dago, Arrola mendiaren gailurrean. Zortzi hektareako hedadura du, baina pentsatzen da hamahiru hektarea ere izan zituela. Herri osoa inguratzen zuen harresi izugarri bat ere izan zuen. Harresi horrek bospasei metroko altuera du, oinarrian 7-8 metroko zabalera eta goialdean hiru metrotik hiru metro eta erdira bitartekoa. Antza denez, herriak hiru sarrera izan zituen, baina bi bakarrik aurkitu dira. Sarreretako bat guztiz induskatuta, aztertuta eta berreraikita dago.