Idibaltzagako Andre Maria eliza (Errigoiti) XVI. mendea

Idibaltzagako Andre Maria multzo erlijiosoa Errigoitiko Eleizalde auzoan dago. Tenpluaren zati bat bi datatan eraiki zuten: hormak eta portalea XVI. mendekoak dira; barrualdea, berriz, XIX. mendean egindako eraberritzearen ondorio da.

Eliza hori bera Errioxako Donemiliagako 1051ko dokumentu batean aipatu zen; beraz, horrek esan nahi du egungo eliza aurretik zegoen Erdi Aroko beste eliza baten gainean eraiki zela.

Zalantzarik gabe, Errigoitiko elizatik emakume baten momia nabarmendu behar da: Gorputz Santue. Momia hori mirarigiletzat hartzen da hizketa-arazoak tratatzeko. Gurasoek momia horrengana eramaten zituzten hitz egiteko garaian atzerapenen bat zuten edo mintzairan akatsen bat zuten seme-alabak, eta, momiak miraria egiteko, haurrek hiru bira eman behar zituzten parrokiaren elizatearen inguruan; horrez gain, haurrek musu eman behar izaten zioten momia horren eskuari.

Idibiltzaga izenak kondaira batean du jatorria. Kondaira horrek dioenez, Errigoiti hiribildu izendatu ondoren, Errigoitiko biztanleek beste eliza bat eraikitzea erabaki zuten, baina eliza eraikitzeko ekartzen zuten material guztia eliza zaharrean aurkitzen zuten. Errigoitikoek gaizkileak harrapatzeko asmoz, gau batean hamabi errigoitiar ezkutatu egin ziren eta hauxe ikusi zuten: bi idi ari ziren enborrak eramaten –bata beltza eta bestea zuria–, eta birjina batek gidatzen zituen. Idi beltza lokatzetan gelditu zen, eta Ama Birjinak segitzeko agindu zion : «Ea, idibalzaga» Eta Ama Birjinak eta idiek aurrera jarraitu zuten eliza zaharreraino. Horregatik, elizari «Idibaltzagako Andre Maria» deritzo.

Elizaren ondoan dagoen haritz bakartiari buruz ere antzinako kondaira ugari daude. Ziur asko, Auzo Batzarren bilgunea zen, batzarrak erreferentziazko zuhaitz batetik hurbil egiten baitziren beti. Esaten denez, eliza horretan Maria Diaz de Haro I.a «Ona» Bizkaiko andre izendatu zuten.